पोखराबाट वालिङतर्फको घुम्ती बाटो। ग१ज ७०६६ नम्बरको जिपमा १६ वर्षीया रेश्मा चढेकी थिइन्। उनी स्याङ्जाकै एउटा गाउँबाट काठमाडौं पढ्न जाने तयारीमा थिइन्। जिप भरिभराउ थियो। रेश्मा पछाडिको सिटमा बसेकी थिइन्। चालक ४९ वर्षीय अनबहादुर गुरुङले पटक-पटक कोल्टिएर हेर्थे। सुरुमा उनले सामान्य लाग्यो, तर बिरुवा गाउँपालिका नजिक पुग्दा कुरा फेरियो।
“बुहारी, अलि अगाडि बस न, सिट खाली छ,” भनेर अनबहादुरले रेश्मालाई अगाडि बोलाए। उनले नमानेपछि जिप रोकेर जबरजस्ती हात समातेर ताने। अनि अनुचित स्पर्श गर्दै अस्वाभाविक कुरा गर्न थाले। रेश्माले चिच्याइन्। सहचालकले पनि रोक्न खोजे तर चालकले “चुप लाग्, मेरो जिप हो” भनेर धम्क्याए। जिप वालिङ नगरपालिका–१ रामबाच्छा पुग्दा रेश्माले जसरी पनि उत्रिन खोजिन् र स्थानीयलाई बोलाए। प्रहरी आएपछि मात्र अनबहादुर पक्राउ परे।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाका सूचना अधिकारी प्रहरी नायब उपरीक्षक प्रसन्न राज चौधरीले बताएअनुसार अनबहादुरलाई बाल यौन दुरुपयोगसम्बन्धी कसुरमा सात दिनको म्याद थपेर अनुसन्धान अगाडि बढाइएको छ। यो घटना सामान्य होइन। यो सडक यात्रामा हरेक दिन हजारौं महिलाले भोगिरहेको यथार्थको एउटा मात्र उदाहरण हो।
नेपालका ग्रामीण र शहरिया रुटमा यस्ता घटना दैनिकजसो हुन्छन्। पोखरा–वालिङ, काठमाडौं–धादिङ, बुटवल–सिद्धार्थनगर जस्ता रुटमा महिलाहरूले चालक वा सहचालकबाट अनुचित स्पर्श, अश्लील कुरा, जबरजस्ती सिटमा बसाल्ने र कहिलेकाहीँ यौन दुर्व्यवहारको सामना गर्नुपरेको गुनासो बारम्बार आउँछ। एउटी २२ वर्षीया नर्स काठमाडौंको माइक्रोबाट घर फर्किंदै थिइन्। सहचालकले “दिदी, अलि नजिक बस्नुहोस्” भनेर पटक-पटक छुन खोजे। उनले प्रहरीमा उजुरी दिएपछि मात्र सहचालक पक्राउ परे। अर्की एउटी १८ वर्षीया छात्रा बुटवलको बसमा चढेकी थिइन्। चालकले रातको यात्रामा “मसँग बस, सुरक्षित हुन्छ” भनेर जबरजस्ती घुसार्न खोजे। उनीले मोबाइल रेकर्ड गरेर भाइरल गरिन् र चालकविरुद्ध मुद्दा चल्यो।
महिलाहरू मात्र होइनन्, पुरुषहरू पनि हिंसाको शिकार बन्ने गरेका छन्। काठमाडौं–नारायणघाट रुटको एउटा बसमा ३५ वर्षीय व्यवसायी पुरुषलाई सहचालक र केही यात्रु मिलेर लुटे। झगडा गर्दा उनको टाउको फुट्यो। अर्को घटनामा धुलिखेल जाने माइक्रोमा एउटा युवकलाई चालकले “तँले मेरो जिपमा चढेर के गर्नु?” भनेर कुटपिट गरे। सहचालकहरू पनि पीडित बन्ने गरेका छन्। केही महिनाअघि चितवनको एउटा बसमा सहचालकलाई मात्तिएका यात्रुहरूले कुटे। उनको हात भाँचियो। कारण थियो उनले “भाडा दिनुहोस्” भनेर सम्झाएको।
यी घटनाहरूले देखाउँछन् कि सार्वजनिक यातायातमा सुरक्षा नामको केही छैन। चालक र सहचालकले शक्ति दुरुपयोग गर्छन्, यात्रुहरूले पनि अरूलाई दुःख दिन्छन्। विशेष गरी महिलाहरू र बालिकाहरू बढी जोखिममा हुन्छन् किनकि उनीहरूले आवाज उठाउँदा “चुप लाग्, बढी नबोल्” भन्ने संस्कार अझै छ। तर स्याङ्जाको यो घटनाले एउटा सकारात्मक सन्देश दिएको छ प्रहरीले तुरुन्तै एक्सन लिएको छ। अनबहादुर गुरुङ अब हिरासतमा छन्। अनुसन्धान सकिएपछि उनीमाथि कडा कारबाही हुने प्रहरीले जनाएको छ।
यो घटनाले सडक यात्रालाई सुरक्षित बनाउन के गर्नुपर्छ भन्ने प्रश्न पनि उजागर गरेको छ। यातायात व्यवसायी संघहरूले चालक र सहचालकलाई अनिवार्य रूपमा लैङ्गिक हिंसा र बाल संरक्षणसम्बन्धी तालिम दिनुपर्छ। हरेक सवारीमा सीसीटीभी जडान अनिवार्य गर्नुपर्छ। महिलाहरूका लागि छुट्टै सिट र आपतकालीन बटनको व्यवस्था गर्नुपर्छ। प्रहरीले पनि यस्ता रुटमा नियमित चेकिङ बढाउनुपर्छ।
रेश्मा अहिले घरमा छिन्। उनको परिवारले भन्छन्, “हामीले उजुरी दिएका छौं। न्याय पाउनुपर्छ।” उनीजस्तै हजारौं बालिका र महिलाले यात्रा गर्दा डर मानिरहेका छन्। तर स्याङ्जा प्रहरीको यो कदमले एउटा आशा जगाएको छ अब चुप लागेर बस्ने दिन सकियो। आवाज उठाउँदा न्याय पाइन्छ।
सार्वजनिक यातायात हाम्रो दैनिक जीवनको हिस्सा हो। यो डरको यात्रा होइन, सुरक्षित यात्रा हुनुपर्छ। चालक, सहचालक, यात्रु सबैले आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नुपर्छ। अनि मात्र हरेक रेश्माले निडर भएर घर फर्किन सक्नेछिन्। न्यायको यो झट्काले सडकको अन्धकारलाई केही मात्रामा उज्यालो पारोस्।
