काठमाडौं : प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले पदभार ग्रहण गरेको केही दिनमै विदेशी कूटनीतिक नियोगहरूलाई सामूहिक ब्रिफिङ गरेर एउटा स्पष्ट सन्देश दिएका छन्— नेपाल अब ‘व्यक्तिगत कूटनीति’ होइन, ‘संस्थागत र सन्तुलित कूटनीति’ मा जान्छ ।
प्रधानमन्त्री कार्यालयमा आयोजित उक्त ब्रिफिङमा भारत, चीन, अमेरिका, जापान, बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, कतार, साउदी अरेबिया, इजरायललगायत १७ मुलुकका राजदूत तथा संयुक्त राष्ट्रसंघका प्रमुख उपस्थित थिए । यो नेपालको परराष्ट्र नीतिलाई ‘रिसेट’ गर्ने प्रयास हो भन्ने स्पष्ट देखिन्छ ।
सन्तुलित नीति, तर कडा प्रोटोकल
प्रधानमन्त्री शाहले आफ्नो भाषणमा दोहोर्याए“नेपालले सन्तुलित र व्यावहारिक कूटनीति अपनाउँछ, शान्ति साझा प्राथमिकता हो ।”
उनले छिमेकी तथा मित्र राष्ट्रहरूसँग विश्वास, पारस्परिक सम्मान र साझा समृद्धिका आधारमा सम्बन्ध अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाए । तर सबैभन्दा चाखलाग्दो कुरा के थियो भने, उनले विगतका प्रधानमन्त्रीहरूको भन्दा फरक शैली देखाए ।
व्यक्तिगत भेटघाट शून्य ।
बालेन शाहले अहिलेसम्म कुनै पनि राजदूतसँग एकल भेट गरेका छैनन् । परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँग मात्र औपचारिक भेट भएको छ । यसअघिका सरकारहरूमा राजदूतहरू ‘गेटक्र्यास’ गरेर प्रधानमन्त्री निवास पुग्ने गरेका थिए । अब त्यो संस्कृति बन्द हुने स्पष्ट सङ्केत दिइएको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयले बुधबार नै मन्त्रीहरूलाई ‘प्रोटोकल नाघेर भेटघाट नगर्नु’ भन्दै कूटनीतिक प्रशिक्षण दिएको थियो । यो सन्देश जति राजदूतहरूलाई हो, त्यति नै नेपालका आफ्नै मन्त्री र कर्मचारीहरूलाई पनि हो— अब कूटनीति अनुशासनमा चल्छ ।
युद्धको छायाँमा नेपाली श्रमिक
प्रधानमन्त्रीले विश्वमा चलिरहेको युद्धको अवस्थालाई इंगित गर्दै नेपाली श्रमिक तथा विदेशमा रहेका नेपाली समुदायको सुरक्षा र हितलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिएको बताए । सरकारले परराष्ट्र मन्त्रालयबाट नियमित ब्रिफिङ लिइरहेको पनि उल्लेख गरे ।
यो भनाइले इजरायल–प्यालेस्टाइन, रुस–युक्रेन, मध्यपूर्वको तनाव जस्ता मुद्दाहरूमा नेपाल तटस्थ रहँदै आफ्ना नागरिकको सुरक्षा पहिलो बनाउने नीति लिइरहेको देखाउँछ । खासगरी खाडी मुलुक र मलेसियामा रहेका लाखौं नेपाली कामदारका लागि यो सन्देश महत्वपूर्ण छ ।
‘जनताको अपेक्षा पूरा’ भन्ने दाबी
ब्रिफिङमा प्रधानमन्त्री शाहले चुनावपछि जनताले गरेको नयाँ अपेक्षालाई पूरा गर्न सरकार बनेको बताए । सुशासन, आर्थिक विकास र जनजीवनस्तर उकास्ने प्रतिबद्धता दोहोर्याए । राजदूतहरूले बधाई दिएर सफल कार्यकालको शुभकामना दिए पनि उनीहरूको मुख्य चासो नेपालको आन्तरिक स्थिरता, लगानी वातावरण र क्षेत्रीय सन्तुलनमा केन्द्रित थियो ।
किन महत्वपूर्ण छ यो ब्रिफिङ ?
१. पहिलो पटक सामूहिक ब्रिफिङ : यसले नेपालले कुनै एक पक्षलाई बढी महत्व नदिई सबैसँग सन्तुलित सम्बन्ध राख्ने सङ्केत दिएको छ ।
२. प्रोटोकलको कडाइ : विगतमा कूटनीतिक आचारसंहिता उल्लङ्घन सामान्य थियो । अब सरकारले त्यसलाई रोक्ने संकेत गरेको छ ।
३. शान्ति र सुरक्षा केन्द्रमा : युद्धग्रस्त विश्वमा नेपालले आफूलाई ‘शान्तिप्रिय राष्ट्र’ को छवि दिन खोजिरहेको छ ।
तर प्रश्न पनि उत्तिकै छन्— यो सन्तुलित नीति केवल भाषणमा मात्र सीमित रहने हो कि व्यावहारिक रूपमा पनि लागू हुन्छ ? भारत र चीनबीचको बढ्दो तनाव, युक्रेन युद्धको प्रभाव, खाडीमा नेपाली श्रमिकको सुरक्षा र आर्थिक कूटनीति कसरी सन्तुलन मिलाउने ?
बालेन शाहको यो पहिलो कूटनीतिक कदमले नेपालको परराष्ट्र नीतिलाई नयाँ दिशा दिन सक्छ, तर सफलता शब्दमा होइन, परिणाममा निर्भर रहनेछ ।
अब हेर्न बाँकी छ यो ‘सन्तुलित कूटनीति’ ले नेपाललाई कति बलियो बनाउँछ ।
