केशवराज भट्ट
कैलाली (गेटा): सुदूरपश्चिम प्रदेशको स्वास्थ्य र शैक्षिक विकासको मेरुदण्ड बन्ने अपेक्षा गरिएको गेटा मेडिकल कलेज आज सरकारी बेवास्ता, निर्णयहीनता र राजनीतिक खिचातानीको शिकार बनेर अलपत्र अवस्थामा पुगेको छ। झण्डै ८४ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको र ७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानी भइसकेको यो परियोजना सञ्चालनमा आउन नसक्दा राज्यको प्राथमिकतामाथि गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ।
घोषणा भयो, संरचना बन्यो—तर सेवा आएन
गेटा मेडिकल कलेज निर्माणको घोषणा २०६६ सालमा तत्कालीन सरकारले गरेको थियो। त्यसपछि निरन्तर बजेट विनियोजन र निर्माण कार्य हुँदै २०७७/७८ भित्र चार दर्जनभन्दा बढी अत्याधुनिक भवन, सडक, पार्किङ, विद्युत्, कर्मचारी क्वाटर, छात्रावासलगायत सम्पूर्ण भौतिक पूर्वाधार तयार भइसकेका थिए।
तर विडम्बना
भवन तयार भए, ढोका खुल्न सकेनन्।
५–६ वर्षदेखि प्रयोगविहीन भवनहरूमा अहिले झारपात, धुलो र ढुसी जम्न थालेको छ। करोडौं खर्चिएका संरचना राज्यकै आँखाअगाडि जीर्ण बन्दै जानु गम्भीर प्रशासनिक असफलताको संकेत हो।
विश्वविद्यालय घोषणा—कार्यान्वयनमा शून्यता
अघिल्लो सरकारले गेटा मेडिकल कलेजलाई सहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयमा रूपान्तरण गर्ने निर्णय गर्यो। कानुनी मान्यता पनि प्राप्त भयो। तर त्यसपछि—
न त स्पष्ट कार्ययोजना बन्यो,
न त प्रभावकारी नेतृत्व परिचालन भयो।
राजनीतिक तहमा श्रेय लिने होड चलिरहँदा विश्वविद्यालय सञ्चालनको मूल सवाल ओझेलमा पर्यो। स्थानीयस्तरमा भने प्रश्न उठ्न थालेका छन्—
के गेटा मेडिकल कलेज राजनीतिक शक्तिकेन्द्रको शक्ति सन्तुलनको बन्धक बनाइएको हो ?
व्यवस्थापन नियुक्ति भयो, समस्या उस्तै
अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट प्रमोद कुमार यादवका अनुसार हालै मात्र विश्वविद्यालयका लागि उपकुलपति र रजिस्ट्रार नियुक्त भएका छन्। तर संरचना तयार भएर पनि अस्पताल सञ्चालन नहुनुको मूल कारण अझै समाधान भएको छैन।
उनका अनुसार अस्पतालका प्रमुख समस्या यस्ता छन्
- पर्याप्त बजेटको अभाव
- अत्याधुनिक औजार तथा उपकरणको कमी
- विशेषज्ञ चिकित्सक नहुनु
- कर्मचारीका लागि क्वाटर र खानेपानीको समस्या
यी समस्या समाधान नगरी अस्पताल सञ्चालन सम्भव नहुने स्पष्ट देखिन्छ।
६ सय शैयाको प्रावधान, ५० शैयाको अनुमति
विश्वविद्यालयको प्रावधानअनुसार ६ सय शैयाको शिक्षण अस्पताल सञ्चालन हुनुपर्ने भए पनि स्वास्थ्य मन्त्रालयले हाल ५० शैयाको अस्पताल सञ्चालनका लागि मात्र स्वीकृति दिएको छ। यादवका अनुसार अब ३०० शैयाको अस्पताल सञ्चालनका लागि प्रक्रिया अघि बढाइने तयारी भइरहेको छ।
तर स्थानीय प्रश्न गर्छन् ,जब संरचना पहिल्यै तयार छ, तब स्वीकृति र बजेटमा किन यति ढिलाइ ?
आशा अझै मरेको छैन
गेटा मेडिकल कलेज सुदूरपश्चिमका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण देशका लागि स्वास्थ्य सेवा र मेडिकल शिक्षाको ठूलो सम्भावना बोकेको परियोजना हो। यहाँबाट MBBS, नर्सिङ र प्यारामेडिकल अध्ययन गराउने लक्ष्य लिइएको छ। अस्पताल सञ्चालनमा आए सुदूरपश्चिमका नागरिकलाई काठमाडौं धाउनुपर्ने बाध्यता अन्त्य हुन सक्छ।
स्थानीय बासिन्दा यो परियोजनालाई गौरवको विषय मान्छन्। तर उनीहरूको अपेक्षा अब एउटै प्रश्नमा अडिएको छ—
राज्यले कहिले जिम्मेवारी लिन्छ ?
संरचना मात्र होइन, इच्छाशक्ति हरायो
गेटा मेडिकल कलेज आज भौतिक रूपमा होइन, राजनीतिक इच्छाशक्ति र प्रशासनिक तत्परताको अभावले अलपत्र परेको छ। यदि अब पनि स्पष्ट निर्णय, पर्याप्त बजेट र निष्पक्ष व्यवस्थापन सुनिश्चित गरिएन भने यो परियोजना इतिहासकै अर्को अधुरो सपना बन्ने खतरा छ।
