दशैं भन्नासाथ रातो टीका, जमरा, पिङ, मान्यजनको आशीर्वाद मात्र नभई परम्परागत खाना र मासुका परिकारहरु पनि झल्किन्छन्। धेरैजसो घरमा बिहान, दिउँसो र बेलुकाको छाकमा मासुजन्य परिकार बढी पाक्छन्। तर माछा–मासु नखाने (शाकाहारी) हरुका लागि पनि दशैं उतिकै रमाइलो र स्वादिलो बनाउन सकिन्छ।
शाकाहारी विकल्पहरू
नियमित तरकारी (काउली, घिरौला, बन्दा, भन्टा, साग, मुला) लाई नयाँ तरिकाले परिकार बनाउन सकिन्छ।
दूध र दूधजन्य परिकार (खिर, पनिर, दही, मिठाई, लस्सी, घिउ)लाई विशेष प्राथमिकतामा राख्न सकिन्छ।
च्याउका परिकार (मटर च्याउ, मसला च्याउ, मटर मसरुम पनिर) बनाइन्छ।
प्रोटिनयुक्त परिकार (चना, केराउ, बोडी, तोफु) लाई भात र रोटीमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
मिठाइतर्फ घरमै बनाउन सकिने लालमन, रसबरी, जेरी, नारिवलको वर्फी, सेल, अनरसा आदि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
पोषणको हिसाबले शाकाहारी खानाको महत्त्व
च्याउ : प्रोटिन, भिटामिन A, B, C, क्याल्सियम र खनिजले भरिपूर्ण।
पनिर/तोफु : प्रोटिन र क्याल्सियमको राम्रो स्रोत।
दही : पाचन प्रणालीलाई राम्रो बनाउने र दशैंको भारी खानालाई सन्तुलित गर्ने।
साग र तरकारी : फाइबर, भिटामिन र मिनरल्सका कारण शरीरलाई हल्का र ऊर्जाशील बनाउने।
फलफूल : प्राकृतिक चिनी र भिटामिन C को राम्रो स्रोत।
शाकाहारीले पनि ध्यान दिनुपर्ने कुरा
पनिर अत्यधिक नखाने – नियमित खाँदा फाइदा गर्छ तर धेरै खाँदा पचाउन गाह्रो हुन्छ।
मिठाइ सीमित मात्रामा खाने – WHO का अनुसार वयस्कले दैनिक २५ ग्राम (६ चम्चा) भन्दा बढी चिनी खानु हुँदैन।
तेल र मसला कम प्रयोग गर्ने – चाडपर्वमा पकाइएका तरकारीलाई स्वादिलो बनाउन तेल र मसला धेरै प्रयोग गर्ने चलन हुन्छ, तर स्वास्थ्यका लागि यो हानिकारक हुन सक्छ।
क्यालोरी सन्तुलनमा राख्ने – पुरुषका लागि दैनिक ~२५०० क्यालोरी र महिलाका लागि ~२००० क्यालोरी पर्याप्त हुन्छ।
दशैंमा शाकाहारी परिकारहरूको सुझाव सूची
तरकारीका परिकार
मटर पनिर
पालक पनिर
तोफु तरकारी
मटर–मसरुम पनिर
आलु–गोभी
बन्दाको तरकारी
केराउ–बोडीको तरकारी
आलु–साग
प्रोटिनयुक्त परिकार
चना मसला
केराउ तरकारी
तोफु चिली
दाल (मसुरो, मुकुनी, कालो)
मिठाइ र खीर
दूधको खीर
रसबरी
जेरी
लालमन
नारिवलको वर्फी
अनरसा
सेल रोटी
अन्य परिकार
आलुको अचार
काक्राको अचार
दही–चिउरा–आलु अचार
मौसमी फलफूल (सुन्तला, केरा, आप, द्राक्षा)
लस्सी
यसरी हेर्दा, मासु नखानेहरुकै लागि पनि दशैं उतिकै स्वादिलो, रमाइलो र पौष्टिक बनाउन सकिन्छ। शाकाहारी परिकारलाई सन्तुलित, विविधतापूर्ण र आकर्षक बनाएर चाडपर्वमा स्वास्थ्य र स्वाद दुवै सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।
